เลือดออกหลังวัยหมดประจำเดือน (Post-menopausal bleeding)

ตำแหน่งของมดลูกที่ช่องท้องส่วนล่าง (สีแดง)

วันนี้หมอถูกถามเรื่องเลือดออกหลังวัยทองหรือวัยที่หมดประจำเดือนไปแล้วว่าเกิดจากความผิดปกติอะไรได้บ้างและจะดูแลรักษาอย่างไร ...​ ผู้ที่ถามหมอไม่ใช่ตัวคนไข้เองหรอกนะครับแต่เป็นลูกสาวของคนไข้ ... ที่ถามก็เพราะคุณแม่ซึ่งอายุประมาณ 60 ปีและหมดประจำเดือนมาแล้วประมาณ 10 ปี แต่อยู่ดีๆก็มีเลือดออกมาจากช่องคลอดอีก ... หมอเห็นว่าเรื่องนี้น่าจะมีประโยชน์กับคุณผู้หญิงทุกๆคนเลยเอามาเขียนเป็นเกล็ดความรู้ไว้ในบล็อกนี้ครับ

ผู้หญิงปกติทั่วๆไปจะมีประจำเดือนมาประมาณเดือนละครั้งไปจนถึงอายุประมาณ 45-55 ปี ... หลังจากนั้นจะเข้าสู่วัยที่ทั่วๆไปเรียกว่า "วัยทอง (menopause)" ซึ่งเป็นวัยที่รังไข่ไม่มีการตกไข่ ... เมื่อไม่มีการตกไข่ก็จะไม่มีการสร้างฮอร์โมนมากระตุ้นมดลูก ... ทำให้ไม่มีประจำเดือนออกมาอีกหรือขาดประจำเดือน ... แต่จะเรียกว่าวัยทองก็ต่อเมื่อไม่มีประจำเดือนมาเลยอย่างน้อยก็หนึ่งปีนะครับ ... ถ้ายังมาๆหยุดแต่ยังไม่ขาดเกินหนึ่งปีก็ยังไม่เรียกว่าวัยทองครับ ... เฉลี่ยๆแล้วผู้หญิงไทยจะเข้าสู่ภาวะนี้ที่อายุประมาณ 48 ปี ... หมดช้ากว่านี้ก็เป็นไปได้ครับแต่ไม่ควรเกิน 52 ปีเพราะจะอยู่ในกลุ่มที่หมดช้าและมีความเสี่ยงเรื่องมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกสูงขึ้น

ผู้หญิงทุกคนที่ขาดประจำเดือนไปเกินหนึ่งปีแล้วเกิดมีเลือดออกมาอีกมักจะไม่สบายใจเพราะกลัวเป็นมะเร็งมดลูกน่ะครับ ... อย่างเช่นรายที่หมอเล่าให้ฟังว่าลูกสาวถามให้คุณแม่นี่แหละครับ ... หมอขอตอบแบบคร่าวๆเป็นตัวเลขกลมๆจำง่ายๆดีกว่านะครับว่าสาเหตุของเลือดออกหลังวัยหมดประจำเดือนหรือวัยทองนี่เกิดจากอะไรได้บ้าง ... ขอบอกเป็นเปอร์เซนต์แบบง่ายๆนะครับ

สาเหตุบางอย่างที่ทำให้มีเลือดออกจากโพรงมดลูกหลังวัยทอง

ประมาณ 60% เกิดจาก เยื่อบุโพรงมดลูกบางหรือฝ่อ (Atrophy) ที่บางหรือฝ่อก็เพราะไม่มีฮอร์โมนมากระตุ้นน่ะครับ ภาวะนี้ไม่น่ากลัวเพราะไม่มีอันตราย

ประมาณ 10% เกิดจาก ติ่งเนื้องอกในโพรงมดลูกที่เรียกว่า "โพลิป (Polyp)" ภาวะนี้ก็ไม่อันตรายเช่นกันเพราะไม่ใช่เนื้อร้ายหรือมะเร็ง

ประมาณ 10% เกิดจาก มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial Cancer) ... อันนี้แหละครับที่น่ากลัวเพราะเป็นเนื้อร้ายหรือมะเร็งที่มีอันตรายถึงชีวิตได้ ...

ความอ้วนมีความสัมพันธ์โดยตรงกับมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

ปัจจุบันพบมะเร็งชนิดนี้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆตามการพัฒนาของประเทศ ... พูดได้เลยว่าประเทศที่ยิ่งพัฒนาเท่าไหร่ก็ยิ่งพบมะเร็งชนิดนี้เพิ่มขึ้นได้เท่านั้น ... ในประเทศสหรัฐอเมริกาพบบ่อยกว่ามะเร็งปากมดลูกเสียอีก ... ที่เป็นอย่างนี้ก็เพราะมีส่วนเกี่ยวข้องกับวิธีการดำเนินชีวิตโดยเฉพาะเรื่องอาหารการกินและความเครียดที่เปลี่ยนแปลงไปพร้อมๆกันกับการพัฒนาของประเทศครับ ... ประมาณ 70% ของผู้ป่วยมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกมีความสัมพันธ์โดยตรงกับ ความอ้วน (Obesity) ครับ ... อ่านแล้วไม่ต้องกลัวเกินไปนะครับเพราะแม้จะพบมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกได้บ่อยขึ้นแต่การรักษาในปัจจุบันมักได้ผลดีมากๆและมีโอกาสหายขาดได้สูงถ้าตรวจพบตั้งแต่ระยะต้นๆน่ะครับ ...​ แต่ในเบื้องต้นเอาแค่อย่าให้อ้วนก็ลดความเสี่ยงลงไปได้มากแล้วครับ

ประมาณ 10% เกิดจาก เยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัวผิดปกติ (Hyperplasia) ... ภาวะนี้แม้ไม่ใช่มะเร็งแต่นำไปสู่การเป็นมะเร็งได้ ... ถ้ารู้ก่อนก็รักษาได้ก่อนครับไม่ควรรอให้กลายเป็นมะเร็ง


อีกประมาณ 10% ที่เหลือก็เกิดจากภาวะอื่นๆอีกหลายอย่างรวมๆกันครับเช่น ... เกิดจากการใช้ฮอร์โมนที่ได้จากภายนอกไม่ว่าจะเป็นฮอร์โมนที่มีใช้ทางการแพทย์หรือจากสมุนไพรที่มีขายกันเกลื่อนไปหมดในปัจจุบัน ... เกิดจากเนื้องอกมดลูก (Fibroid, Adenomyoma) ... หรือเกิดจากอวัยวะอื่นๆที่ไม่ใช่จากโพรงมดลูกโดยตรงเช่น จากปากมดลูก จากช่องคลอด จากทางเดินปัสสาวะ หรือแม้แต่จากทวารหนัก


สาเหตุของเลือดออกหลังวัยหมดประจำเดือนทั้งหมดที่กล่าวมาสามารถวินิจฉัยได้ด้วยการซักประวัติ การตรวจร่างกาย และการตรวจค้นทางการแพทย์ครับ ... การตรวจค้นทางการแพทย์ที่สำคัญที่สุดคือ "การสุ่มตรวจเยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial Sampling)" หรือที่เรียกกันแบบภาษาชาวบ้านว่า "การขูดมดลูก (Uterine Curettage)" ... การขูดมดลูกเอาเยื่อบุโพรงมดลูกมาตรวจจะทำให้วินิจฉัยภาวะผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและวินิจฉัยได้ถูกต้องตรงประเด็นไม่ว่าจะเป็นความผิดปกติจาก เยื่อบุโพรงมดลูกฝ่อ ติ่งเนื้องอกโพลิป มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกหนา หรือแม้แต่สาเหตุจากฮอร์โมนจากภายนอก ... โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องมะเร็งจะสามารถวินิจฉัยได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ... ทำให้การรักษาได้ผลดีมีโอกาสหายขาดได้โดยเฉพาะอย่างยิ่งการผ่าตัดซึ่งทำได้ง่ายและปลอดภัยกว่าในอดีตมาก

รูปแสดงการขูดมดลูก

หมอขอยืนยันครับว่าการขูดมดลูกไม่ได้น่ากลัวอย่างที่หลายๆท่านคิด ... การขูดในปัจจุบันทำได้ง่ายปลอดภัยและไม่เจ็บ ทำได้ทั้งแบบผู้ป่วยนอก (OPD) และผู้ป่วยใน (IPD) ... หมอได้เขียนเรื่องการขูดมดลูกเอาไว้ในบล็อกตอนต้นๆแล้ว ... ถ้าท่านผู้อ่านท่านใดสนใจก็ลองไปอ่านดูก็ได้นะครับ



ก่อนจะจบเรื่องเลือดออกหลังวัยหมดประจำเดือนหรือหลังวัยทอง ... หมอรู้สึกว่าน่าจะเขียนเรื่องวัยทองมาให้อ่านกันสักครั้งก็ดีนะครับว่าทำไมต้องเรียกวัยนี้ว่าวัยทองด้วย ... จริงๆแล้วคำว่าวัยทองมีความหมายที่ดีมากๆไม่ใช่มาใช้เรียกแซวกันเล่นๆ ... ไว้รออ่านกันนะครับ


ขอให้ท่านผู้อ่านทุกท่านโชคดีและมีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรงนะครับ



รศ.นพ. วิรัช วุฒิภูมิ
สูตินรีแพทย์ โรงพยาบาลกรุงเทพ-หาดใหญ่